डायरी

सन् १८१६ देखि आजसम्म बेलायतले लडेका प्रत्येक युद्धमा नेपाली युवाहरु अर्थात् गोर्खा सैनिकको सहभागिताछ । प्रत्येक युुद्धमा गोर्खाले अग्रमोर्चामा रहेर बेलायतका लागि लड्दै आएका छन् । बेलायतले हरेक युद्ध अघि नै गोरखाहरुको ‘बहादुरी’को बारेमा प्रचार गरेर दुश्मनलाई त्रर्साउँदै आएका छन् । त्यो मध्ये एक थियो, फकल्यान्ड युद्ध । यो गोर्खालीको दानवीकरण उत्कर्ष थियो । जसले गोर्खालीको विभत्स विम्ब निर्माण गरिदियो । जहाँ गोर्खालीले ब्रिटिसलाई जिताए, तर यथार्थमा आफैँचहिँ नराम्ररी हारे । फकल्यान्ड युद्धमा गोर्खालीहरुको कसरी दानवीकरण गरियो ? प्रस्तुत छ, यसको नालीवेली : आजभन्दा ठीक ३२ वर्षअघि अर्जेन्टिनी सेनाका कमान्डर रोवर्टो हरसेर फकल्यान्ड युद्ध ( किन भयो फकल्यान्ड युद्ध ? (हेर्नुुहोस्, बक्समा तल)   मा जान तयार हुँदै थिए । उनलाई फकल्यान्ड युद्धको राजनीति के थियो ? केही थाहा थिएन । एउटा सैनिक हुुनुको नाताले उनलाई यति मात्रै थाहा थियो, ‘कि फकल्यान्ड मेरो भूमि हो । यसलाई ब्रिटिस साम्राज्यबाट जोगाउन लड्नुपर्छ ।’ ब्रिटिस सेनासँग लड्न उनी सबै हिसाबले तयार थिए । आमअर्जेन्टिनी पनि गो...

राजेश राई ०५९ कात्तिक महिनाको दोस्रो साता । भोजपुरको दोभानेस्थित सालेवा माविमा कक्षा नौमा पढ्दै छु ।  दसैँको बिदा । विज्ञानका नियम र गणितका सूत्रहरू घोकेर स्कुल जानुपर्ने कष्टबाट मुक्त छु यतिबेला । तर, शान्त छैन मन । चिन्ता छ, ‘सेनाले बम खसालेर अकालमै मरिने पो हो कि ?’ किनभने, माओवादी जनयुद्धको सिलिचुङ आधार इलाकाको मध्य भाग मानिएको खाटाम्मामा छ मेरो घर । यो क्षेत्रलाई माओवादीले पूर्वको सुरक्षित सेल्टरको रूपमा प्रयोग गर्दै आएका छन् । एफएमले समाचारमा भन्छ, ‘रोल्पाको अति सुरक्षित मानिएका माओवादी सेल्टरमा समेत शाही सेनाले आक्रमण गरेको छ, त्यहाँ सर्वसाधरणसमेत मारिएका छन् ।’ ओहो ! त्यही घटना यहाँ पनि दोहोरियो भने सायद हामी पनि ज्युँदो रहने छैनौँ । मेरो घरमा कहिले माओवादी सेना आएर बस्छन्, कहिले ठूला नेता । १५/१६ जना माओवादी कलाकार बसेका छन् यसपालि ।  कोही नाच्नमा पारङ्गत कोही गाउनमा त कोही बजाउनमा । सबै एक से एक ।  तर, सबैभन्दा बढी मेरो ध्यान क. बिरङ्गनाले तानिरहेकी छे । क. बिरङ्गना नाच्न र गाउन दुवैमा ‘परफेक्ट’ छिन् । अनुहार पनि उस्तै सुन्दर । फिल्मकी सुन्दर ह...

फुच्चे ‘खच्चड ड्राईभर’को अग्लो दुःख  -राजेश राई ‘ए, दाई लानुपर्ने भए छिटो गर्नुहोस्, नभए अब खच्चड हिडाउँछु’ खच्चडको भारी मिलाउदै विकास कुलुङले चेतवानी शैलीमा भने । १५ बर्षिय विकासलाई निकै हतारो छ । संखुवासभाको तुम्लीङ्गटारसम्म खच्चड पुर्‍याएर भोलीकाे लागी भारीको जोहो गर्नुछ उनलाई । र, पर्सी ठिक यही समयमा फेरी यहीसम्म आउँनुछ । अरुण नदीदेखी करिब १४ किलोमिटर पश्चिममा पर्ने भोजपुरको खाटाम्मा गाविस स्थित, गोथेबजार । ईरखुवा र बेङखुवा खोलको विचमा पर्छ । ईरखुवाखोला उत्तरको ३०८९ मिटर अग्लो साउने डाँडा दक्षिणमा २,४९८ मिटर उचाईको छाँगेडाँडा बिचको बेसी हुदै पूर्वतिर बगेको छ । लामो पदयात्रा गरेर सगरमाथा जाने पर्यटकहरु यही ईरखुवाको किनारै–किनार भएर जान्छन् । छिटो पदयात्रा गर्ने काठमाडौबाट सिधै लुक्ला । सबैभन्दा पहिले सगरमाथाको सफल आरोहण गर्नेे न्युजिल्यान्डका एडमण्ड हिलारी र तेन्जीङ्गनोर्गे शेर्पा यहीबाटो भएर सगरमाथा गएकाले यसलाई तेञ्जिङ–हिलारी पदमार्ग पनि भनिन्छ । यहाँबाट सात दिनमा सगरमाथाको आधार शिविर पुगिन्छ । हतार–हतार मेरो झोला खच्चडमा कसेर मलाई उनले शर्त राखे,‘दाई, तल, च...

हङकङको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल चेकलाप कोक सात द्वारहरू भएको थिब्ज नगर बनायो कसले ? पुस्तकमा त लेखिएको हुन्छ राजाहरूको नाम के ती राजाहरूले उचालेका थिए चट्टानका विशाल डल्लाहरू ? र, धेरै पटक ध्वस्त पारिएको बेबिलोनलाई कसले ठड्याएको थियो त्यति धेरैपटक ? स्वर्णपुरी लिमाका कुन घरहरूमा बस्थे निर्माताहरू ? चीनको विशाल पर्खाल बनाइसकिएको साँझ कता गएका थिए कर्मीहरू ? महान रोम भरिपूर्ण छ विजयका तोरणद्वारहरूले कसले बनाएका थिए ती तोरणहरू ? कसमाथि विजय हासिल ग¥यो सिजरले ? (एक पठित मजदुरको प्रश्न÷ब्रर्तोल ब्रेख्त) राजेश राई १ मार्च २०१४ । हङकङको अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल चेकलाप कोकमा पुग्दा म निकै रोमाञ्चित भएँ। ब्रिटिस गोरखा भूतपूर्व सैनिक संगठनको निम्तो मान्न गेसोका सभापति पदमबहादुर गुरुङसँग पहिलोपटक हङकङ पुगेको थिएँ। भव्य विमानस्थल देखेर सभापतिज्यूलाई सोधेँ, ‘अहो ! कस्तो भव्य रहेछ, ब्रिटिसले नै बनाएको होइन?’ ‘हो’, उहाँको उत्तर थियो, ‘ब्रिटिसले छोडेर जाने बेला बनाएर गएको हो।’ रातको निद्राको बोझ भए पनि भव्य विमानस्थलको भव्यताले मन चङ्गा बनाइरहेक...

प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी साहेब ! म भारतीय सेनाको नवौँ गोरखा राइफल्समा कार्यरत भारतीय गोर्खा सैनिक हुँ । म अहिले ड्युटीको क्रममा भारत–पाकिस्तानको सीमा क्षेत्र जम्मु काश्मिरको लेकमा छुु । भारतीय भूमिमा उभिएको छु । मेरो हातमा भारत सरकारको राइफल छ । यदि कसैले यो सीमामा भारतविरुद्ध तलमाथि ग¥यो भने मैले उसलाई खत्तम पार्नुछ । पार्न सक्छुु । मेरो अहिलेको जिम्मेवारी यही हो । मैले भारत सरकारको बन्दुुक बोकेको आगामी मंसिरबाट १० वर्ष पुग्दै छ । भारतीय माटोमा मैले जीवन बिताएको पनि १० वर्ष नै भयो ।  म भारतीय माटोमा उभिएको छुु, मेरो हातमा भारतीय बन्दुुक छ, तर मेरो मन उतै नेपालमा छ, जहाँ मैले मेरा १९ वर्ष बिताएको छुु । फेरि पनि जानुुपर्नेछ त्यहीँ । मेरो बाल्यकाल जहाँ बित्यो, त्यहीँ बित्नेछ बुढेसकाल पनि । मेरो दिमाग, मेरो हृदय सबै–सबै उतै छन् । सम्झिरहेको छुु, पूर्वी नेपाल भोजपुरको उही पिखुवा र इरखुुवाको चिसो पानी र असला माछा । सम्झिरहेको छुु, उही मैयुङ र सिलिचुुङ । मेरो भोजपुर, पिखुुवा, इरखुुवा सबै मेरा आकांक्षा हुन् । तर, यो जम्मु काश्मिर केवल जागिर हो मेरो । मलाई माफ गर्नुहोस् ! ...

–राजेश राई ०७२ असोज २४, एमाले अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीलाई प्रधानमन्त्री बनाउन प्रस्तावकको रुपमा संसदको रोष्टममा उभिएका थिए, माओवादी अध्यक्ष प्रचण्ड । अर्का प्रधानमन्त्रीको उम्मेदवार थिए, कांग्रेसका तत्कालिन सभापति शुसिल कोइराला । रहर होइन बाध्यताले संबिधान निर्माणका सहयात्रीहरुसँगको सहमति र सम्बन्ध बिच्छेद गरेर हारेका जुवाडेको रुपमा प्रस्तुत थिए उनी । कांग्रेसप्रति आक्रमक प्रचण्डले त्यो दिन सोधेका थिए, ‘नेपाली कांग्रेसका तमाम नेताहरुलाई म प्रश्न गर्न चाहन्छु, तपाईं मातृकाको बाटो हिंड्ने कि बीपीको बाटो ? तपाईं जंगबहादुरको बाटो हिंड्ने कि भीमसेन थापाको बाटोमा ?’ कोतपर्वबाट सत्ता हातमा लिएपछि आफ्नो सत्ता टिकाउँन जंगबहादुरले विदेशी हस्तक्षेपलाई खुल्ला रुपमा आमन्त्रण गरे । जंगबहादुर १८५७ को भारतीय सिपाही विद्रोह दबाउँन गर्न ९ हजार  नेपाली सेनाको कमाण्डिङ गरेर आफै भारतको लखनउ पुगेका थिए । त्यही घटनालाई लिएर कार्लमाक्र्सले जंगबहादुरलाई बेलायतको ‘बफादार कुत्ता’ भनेका थिए । प्रचण्डले यही उदाहरण दिदै कांग्रेसका नेताहरु जंगबहादुरको कित्तामा राखे ।  २००७ सालको क्रा...